Top
STRONA GŁÓWNA
BITWY
KSIĘGA GOŚCI
MAPA STRONY

Armia macedońska

Liczebność

Armia macedońska w bitwie pod Gaugamelą liczyła około 40 000 piechoty i 7000 jazdy. Niemal połowę żołnierzy stanowili wiodący prym pod względem politycznym i wojskowym Macedończycy, resztę oddziałów tworzyły kontyngenty miast greckich, najemnicy greccy i przedstawiciele różnych plemion bałkańskich. Żołnierze, w zależności od pochodzenia społecznego, uzbrojenia i przeznaczenia, dzielili się na kilka formacji.

Hetajrowie

Hetajrowie (hetairoi, „towarzysze”) to ciesząca się największym prestiżem w całej armii formacja elitarnej ciężkiej jazdy. Pod Gaugamelą było ich 1700 podzielonych na siedem szwadronów po 200 ludzi i jeden szwadron liczący 300 ludzi stanowiący gwardię przyboczną króla. Każdy szwadron był samodzielną jednostką taktyczną, a utrwalaniu samodzielności sprzyjała ściśle przestrzegana zasada ograniczonej terytorialnie rekrutacji do każdego z nich.

Aleksander i hetajrowie

Aleksander i hetajrowie

Na uzbrojenie hetajra składała się na pewno długa włócznia (sarissa) i miecz, wyposażenie ochronne prawdopodobnie było podobne do wyposażenia Aleksandra w skład którego wchodziły hełm z metalowym kołnierzem, kolczuga, pancerz oraz nagolenniki. Arrian, jako jedyny historyk, wspomina o tym, że hetajrowie używali tarcz. Walczyli zwykle w przejętym najprawdopodobniej od Scytów i Traków, typowym dla wielu formacji macedońskich, szyku zbliżonym do klina.

Nie wiadomo kto powołał pierwszy oddział hetajrów. Żyjący w czasach Filipa II i Aleksandra Wielkiego Anaksymenes z Lampsakos pisze o królu Aleksandrze, lecz nie precyzuje o którego przedstawiciela rodu Argeadów chodzi. Część historyków uważa, że Anaksymenes ma na myśli Aleksandra Wielkiego, lecz termin hetairoi pojawia się już w źródłach z czasów przed Filipem II. Z drugiej strony słowo hetairoi jest stare i zmieniało swoje znaczenie. Jeszcze w pierwszych latach rządów Filipa II hetairoi oznaczało wąskie grono przedstawicieli arystokracji macedońskiej pozostające w bardzo bliskich kontaktach z panującym. Później Filip, gdy zaczął prowadzić liczne wojny, stworzył do ochrony swojej osoby oddział ciężkiej jazdy złożony z przedstawicieli arystokracji, który także nazywano hetairoi.

Pod koniec rządów Filipa liczebność hetajrów sięgnęła 800 ludzi, Aleksander zwiększył ją przeszło dwukrotnie, przy czym zmienił też charakter formacji − hetajrem mogła zostać osoba, która wykazała się osobistymi walorami. Tak więc z liczącej kilkadziesiąt osób grupy najbliższych doradców Filipa II hetajrowie ewoluowali najpierw w liczący kilkaset osób oddział ciężkiej jazdy, a potem w grono towarzyszy broni, spośród których Aleksander dobierał sobie kandydatów na najwyższe stanowiska.

Prodromoi (sarissophoroi)

Oddziały lekkiej jazdy macedońskiej w źródłach określa się dwoma terminami: prodromoi i sarissophoroi. Pierwsza nazwa odnosi się do taktycznego charakteru formacji, druga do głównej broni jeźdźców − sarissy. Dawniej sądzono, że prodromoi pochodzili z Grecji lub Bałkanów, dziś uznaje się ich za formację macedońską.

Prodromoi

Prodromoi

Aleksander posiadał cztery szwadrony prodromoi złożone prawdopodobnie z 200 jeźdźców każdy. Jednostki służyły do zwiadu i prowadzenia pościgów, a w czasie bitwy walczyły na prawym skrzydle w bezpośrednim sąsiedztwie hetajrów.

Jak się wydaje, prodromoi używali sariss tylko w bitwach, podczas innych zadań korzystali z bardziej poręcznej broni lepiej dostosowanej do charakteru misji.

Pedzetajrowie (pezhetairoi)

Ciężka piechota macedońska walcząca w szyku falangi to pedzetajrowie (pezhetairoi, „piesi towarzysze”). Pod Gaugamelą wzięło udział sześć oddziałów pedzetajrów liczących około 1500 żołnierzy każdy, a ich dowódcy stali wysoko w hierarchii stanowisk macedońskiego monarchy. Znaczenie terminu pezhetairoi również ulegało zmianom. Formacja o tej nazwie w czasach Filipa II oznaczała elitarną piechotę gwardii złożoną ze specjalnie dobranych żołnierzy, natomiast Aleksander rozszerzył tę nazwę na ogół ciężkozbrojnej piechoty macedońskiej z wyjątkiem gwardii. Po bitwie nad Granikiem w ramach pezhetairoi pojawiły się oddziały asthetairoi. Pod Gaugamelą walczyły dwa lub trzy pułki określane tym terminem. Ponieważ żołnierze w nich służący wywodzili się z Górnej Macedonii, dawniej sądzono, że nazwa oznaczała jednostki tam rekrutowane. Obecnie panuje pogląd, że asthetairoi był terminem honorowym przyznawanym oddziałom „pieszych towarzyszy” za szczególne męstwo na polu bitwy.

Pezhetairoi

Pezhetairoi

W czasach Filipa wyposażenie szeregowego żołnierza pezhetairoi składało się z hełmu, nagolenników, tarczy o średnicy 60 cm i sarissy długiej nawet na 5,5 metra. Z powodu ograniczonych środków finansowych napierśniki posiadali wówczas jedynie oficerowie, nie stanowiło to jednak większego problemu, ponieważ wystarczającą ochronę zapewniała najeżona włóczniami zwarta formacja falangi, mimo to pod Gaugamelą dodatkowy pancerz był już w powszechnym użyciu także wśród szeregowych żołnierzy.

Pedzetajrowie tworzyli rdzeń, na którym opierała się reszta macedońskiej armii, mimo to nie można tej formacji porównywać z greckimi hoplitami. Uzbrojenie hoplitów służyło obronie poszczególnych żołnierzy, a ich taktyka umożliwiała żołnierzom prowadzenie w czasie bitwy indywidualnych pojedynków. W formacji pedzetajrów obrona poszczególnych członków była mocno ograniczona, natomiast możliwość walki jeden na jeden praktycznie nie istniała. Pedzetajrowie byli skuteczni tylko jeśli zachowali zwarty szyk i mieli osłonięte skrzydła. Rozerwanie linii pedzetajrów lub uderzenie z flanki bądź z tyłu mogło doprowadzić do zagłady oddziału. Dzięki wysokiemu wyszkoleniu żołnierze potrafili w czasie bitwy szybko zmienić front oddziału, jednakże specyfika walki tej formacji czyniła ją nieprzydatną do innych form działań wojennych.

Hypaspiści

Pod względem taktycznym hypaspiści byli piechotą niemal identyczną z pedzetajrami i już w czasach starożytnych istniały problemy z rozróżnianiem obu formacji. Dawniej sądzono, że hypaspiści posiadali lżejsze uzbrojenie, dziś uważa się, że ich wyposażenie nie różniło się niczym od wyposażenia pedzetajrów. To, co odróżniało te rekrutowane z macedońskiego chłopstwa formacje, to sposób ich tworzenia. Jednostki pedzetajrów tworzono z rekrutów powoływanych na określonym terenie i tylko na czas trwania działań wojennych. Do hypaspistów wcielano starannie wybranych pod względem warunków fizycznych i psychicznych żołnierzy, którzy służyli bezterminowo, po uprzednim złożeniu przysięgi wierności panującemu władcy − innymi słowy hypaspiści byli zawodową, świetnie wyszkoloną i zawsze wierną gwardią królewską.

Falanga macedonska

Falanga macedonska

Pierwszy oddział hypaspistów został utworzony przez Filipa II prawdopodobnie krótko po 356 r. p.n.e., czyli po zdobyciu przez macedońskiego króla kopalni złota w górach Pangajon, która zapewniła wystarczające środki na powołanie tak kosztownej formacji. Aleksander pod Gaugamelą miał 3000 hypaspistów podzielonych na trzy odziały liczące 1000 żołnierzy każdy. Jeden z oddziałów (prawdopodobnie ten powołany jeszcze za czasów Filipa II) stanowił gwardię przyboczną króla.

Psiloi

Lekkozbrojną piechotę macedońską w armii Aleksandra (psiloi) tworzyły oddziały oszczepników, łuczników i procarzy.

Greccy sprzymierzeńcy

Hoplita

Hoplita

Najliczniejszym i najwartościowszym kontyngentem greckim walczącym pod Gaugamelą była dorównująca liczebnością hetajrom jazda tesalska. Doskonale wyszkoleni i słynący z wysokiego morale tesalscy jeźdźcy często wypełniali w czasie bitew ważne zadania operacyjne. Tesalowie walczyli pod komendą Parmeniona na lewym skrzydle pełniąc rolę jego oddziałów przybocznych. Prawdopodobnie uzbrojeni byli tak samo jak hetajrowie.

Kontyngenty pozostałych miast greckich na początku wyprawy przeciwko Persji liczyły 7000 piechoty i 600 jazdy, ale pod Gaugamelą obecna była już tylko jazda.

Greccy najemnicy

Na początku 334 r. p.n.e. oddziały greckich najemników liczyły 5000 żołnierzy, później znacznie więcej. Składały się głównie z hoplitów, lekkiej piechoty i jazdy. Uzbrojenie hoplitów stanowiły hełmy, napierśniki, nagolenniki, duże tarcze, włócznie długości ok. 2,5 m. oraz miecze. Ponieważ armia perska składała się w dużej mierze z jazdy, z którą hoplici nie zawsze sobie radzili, dlatego Aleksander używał ich głównie jako wojsk okupacyjnych, pod Gaugamelą walczyły jednak co najmniej dwa oddziały hoplitów. W bitwie wzięły również udział kreteńscy łucznicy i dwa oddziały jazdy.

Oddziały bałkańskie

Aleksander bardzo chętnie korzystał z usług nie tylko Greków, lecz także wojowniczych ludów bałkańskich. Jazda bałkańska pod Gaugamelą liczyła 2000 jeźdźców, w tym 1800 ciężkozbrojnych Traków i 200 lekkozbrojnych Peonów. Znacznie liczniejsza była bałkańska piechota − 8000 żołnierzy, co stanowiło drugą pod względem liczebności grupę ustępującą jedynie macedońskiej piechocie.

Oszczepnik agriański

Oszczepnik agriański

Oddziały bałkańskiej piechoty składały się z przedstawicieli kilku ludów. Największym uznaniem Aleksandra cieszyli się zamieszkujący tereny dzisiejszej Bułgarii Agrianie, którzy często walczyli razem z hypaspistami, biorąc udział w wielu trudnych operacjach i wszelkiego rodzaju akcjach zaczepnych jako siły osłonowe ciężkozbrojnych piechurów. Prawdopodobnie ich główną bronią był oszczep. Pod Gaugamelą walczyło około 1000 Agrian.

Najliczniejszą grupę wśród bałkańskich najemników stanowili traccy oszczepnicy. Zwykle pełnili oni osłonę głównej linii piechoty, lecz zdarzało się, że otrzymywali samodzielne zadania taktyczne. Liczniejsze kontyngenty wystawili również Tryballowie i Ilirowie. Ci pierwsi znaleźli się na służbie Aleksandra w 334 r. p.n.e., jednakże nic nie wiemy o ich obecności pod Gaugamelą. Na pewno udział w decydującej rozprawie z Dariuszem wzięli za to słynący ze skutecznej walki w trudnym, górskim terenie Ilirowie. Ich główną bronią były oszczepy, niektórzy mogli używać również proc.

Sarissa

Sarissa, czyli długa włócznia, to najbardziej charakterystyczny element uzbrojenia macedońskich żołnierzy. Została wprowadzona na wyposażenie armii przez Filipa II najpierw do oddziałów piechoty, później sarissy otrzymała również jazda. Nie wiemy dokładnie, w którym momencie macedońska armia przezbroiła się w tę broń, na pewno za jej pomocą walczyła już podczas kampanii prowadzonych przeciwko Ilirom.

Włócznia piechura sięgała 4,5−5,5 m. długości i 7 kg wagi, włócznie jazdy były nieco mniejsze: 4,5−4,8 m. długości i nieco ponad 5 kg wagi. Wykonane z drzewa dereniowego drzewce składało się z dwóch części połączonych metalową tuleją, zatem w warunkach obozowych broń można było składać. Z jednej strony włócznię kończyło metalowe ostrze o długości 28 cm i 7 cm szerokości, z drugiej strony metalowa pięta o ostrym końcu ułatwiającym wbicie broni w ziemię. Piechurzy trzymali sarissę oburącz, jeźdźcy jedną ręką.

  • WSTECZ
  • DO GÓRY
  • DALEJ
Copyright © 2007−2017 by historycznebitwy.info | All rights reserved. | Design by Misiek